Enacture

Willem III wordt geboren in een uiterst onzekere situatie voor zijn familie, de Oranjes of wat daar nog van over is. Willems vader, Willem II, sterft net voor Willem III geboren wordt. De vader van Willem's vader was Frederik Hendrik, die weer een zoon was van Willem I, de vader des vaderlands. Op dat moment, de tweede helft van de 17e eeuw is de regering van de Republiek in handen van de regenten. Zij vertegenwoordigen het 'regime van de ware vrijheid'*. De regenten willen de macht van de Oranjes het liefst voor altijd uitbannen.

Willems jeugd is niet gemakkelijk. Niet alleen door de politieke situatie en de onzekerheid voor zijn familie. In de privesfeer heerst onrust en rivaliteit. Willems moeder, Mary Stuart, en zijn oma, Amalia van Solms, verafschuwen elkaar en maken voortdurend ruzie over hem. Verder heeft hij een zeer zwakke gezondheid - hij heeft een bochel, is astmatisch en voortdurend ziek. Hij weet het te compenseren met een enorme wilskracht. Die wilskracht wordt gevoed door zijn pro-Oranje leermeesters en door het feit dat hij door het volk - hun onvrede richtend tegen de gevestigde orde - al vroeg op handen wordt gedragen.

Als Willem 16 jaar oud is, worden zijn verdere opvoeding en opleiding toevertrouwd aan de staat. Als ‘Kind van Staat’ wordt hij onder andere onderwezen door raadpensionaris Johan de Witt, in feite zijn politieke rivaal. Willem heeft altijd een professioneel ontzag aan de raadpensionaris gehad. Zijn lessen in Europese politieke zaken, vooral de economische, hebben Willem het belang doen inzien van Balance of Power.

Ondertussen zien de internationale ontwikkelingen er tot aan het jaar 1672 steeds ongunstiger uit voor de Nederlanden. Willem III wordt gezien als de enige die redding kan brengen. Net als zijn voorvaders kan hij het land redden uit de nood. Hij wordt eerst benoemd tot opperbevelhebber, later tot stadhouder. Wanneer het in 1672 – het rampjaar – tot een uitbarsting komt, gebeurt alles tegelijk. Engeland, Frankrijk, Münster en Keulen verklaren de Republiek de oorlog. Bovendien worden in een volksopstand de raadspensionaris en zijn broer publiekelijk gelyncht. Willem doet het ongelofelijke en jaagt binnen twee jaar alle vijanden terug over de grenzen. Hij wordt alom gehuldigd als ‘redder des vaderlands'.

Synopsis documentaire deel 1 - (C) Luc Panhuysen/ Yolande van der Deijl, 2006